Direnç Nedir?

Direnç , isminden de anlaşıldığı gibi karşı koyma zorluk gösterme anlamına gelir. Elektrik akımına karşı koyup , voltajı istenilen değere getirmeye yarayan devre elemanıdır. “R” ya da “r” harfi ile gösterilir. Birimi “ohm”dur ve “Ω” ile gösterilir. İki çeşit direnç türü vardır. Bunlar;

  • Sabit Direnç
  • Ayarlanabilir Direnç

1) Sabit Direnç:

Sabit dirençlerin direnç değerleri değiştirilemez. Simgesi aşağıdaki gibidir.

Şekil: Direnç Sembol Gösterimi

Malzemelerine göre sınıflandıracak olursak 3 çeşit sabit direnç vardır. Bunlar;

  • Karbon Dirençler
  • Film Dirençler
  • Telli Dirençler

1.1) Karbon Direnç:

Karbon direncin yapısında kömür tozu ve reçine bulunur.Yapılan bu karışımın üstü koruyucu bir malzeme ile kaplı olup üzerinde direncin değerini belirten renk kodları bulunur.

Şekil: Karbon Direnç

Renk Kodları:

Dirençlerdeki renk kodlarının büyük önemi vardır. Devredeki duruma göre, belirli değerde direnç takılması gerekmektedir. Bu değerler ölçü aletiyle öğrenilebilir ama eğer elinizde ölçü aletiniz yoksa renk kodlarını öğrenmekte yarar vardır.

Birçok kişi bu renk kodlarını ezberlemenin kolay bir yolu olan akılda kalıcı bir cümle kullanır. “SoKaKTa SaYaMaM GiBi” Bu cümledeki sessiz harfler sırasıyla renk kodlarını oluşturur.Aşağıdaki tabloyu incelediğinizde daha iyi anlayacaksınız.

Renk Değeri

0 Siyah
1 Kahverengi
2 Kırmızı
3 Turuncu
4 Sarı
5 Yeşil
6 Mavi
7 Mor
8 Gri
9 Beyaz

Tolerans Renk Değerleri:

  • altın ±%5
  • gümüş ±%10
  • renksiz ±%20

Yukarıdaki tabloda renklerin karşısında bulunan sayılar var, bu sayıların dirençlerin değerini nasıl belirlediğini öğrenelim;

Şekil: Direnç Değeri

Direnç hesaplama formülü:

1.Çizgi Rengi 2.Çizgi Rengi x 103.Çizgi Rengi
Tolerans = 4.Çizgi Rengi

Örnek: Direncin üstünde “Kahverengi – Siyah – Turuncu – Altın” renkleri olsun.
Kahverengi = 1 , Siyah = 0 , Turuncu = 3 , Altın %5.
10×103 , ±%5
Yani 10000 Ω değerinde, %5 tolerans değerinde bir dirençtir.
1000 Ω = 1k Ω ‘dur.
10000 Ω , 10k Ω anlamına gelir.

1.2) Film Dirençler:

Yalıtkan bir tabakaya iletkenin sarılmasından oluşur.
Toleransı oldukça düşük olduğundan dolayı genelde kullanılmamaktadır.

1.3) Telli Dirençler:

Özel direnç tellerinin yalıtkan bir şeride sarılmasıyla oluşur.
Yüksek akımlı devrelerde kısa devre oluşturma riski bulunduğundan daha düşük akımlı devrelerde kullanılır.

2) Ayarlı Direnç

Üstündeki gerilimi istenildiği zaman istenildiği miktarda değiştirilebilen direnç türlerine Ayarlı Direnç denir.

Şekil: Reosta Şeması

4 çeşit ayarlı direnç türü vardır;

  • Potansiyometre
  • Foto Direnç
  • Reosta
  • VDR

2.1) Potansiyometre:

Bir aletle veya elle ayarı değiştirilebilen direnç türüdür. Döndürülen kısım kadar direnç değişir. Radyolarda frekans değiştirirken yada ses açıp kısarken veya mutfak fırınlarının derecesini ayarlarken kullanılan elemanlardır.

Şekil: Potansiyometre

2.2) Foto Direnç (LDR) :

Direnç değeri ışığın oranına göre değişen direnç türüdür. Örneğin gece olduğunda otomatik lambaların yanmasında kullanılır.

Şekil: LDR (Light Dependent Resistor)

2.3) Reosta :

Diğer dirençlerin aksine oldukça büyük boyutludurlar , yüksek akımlarda kullanılırlar.

2.4) VDR (Varistor) :

Elektrik akımına göre değişen direnç türüdür . Akım yükseldikçe direnç değeri düşer. Aşırı gerilimi engellemek için kullanılırlar.

Şekil: VDR (Varistor)